BLOG-19
ÖĞRETMENLİK MESLEK KANUNU ÜZERİNE
14 Şubat 2022 tarih ve 31750 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 03. 02. 2022 tarih ve 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu ile bu Kanunun 5. ve 6. maddelerine dayanılarak geliştirilen ve 12. 05.2022 gün ve 31833 sayılı Resmi Gazete ilan edilen “Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliği” öğretmenliği bir kariyer olarak görmektedir. Peki öğretmenlik bir kariyer midir?
Literatür, meslek (profession)[1] ve kariyer (career) kavramlarının çoğu kere birbirinin yerine kullanıldığını göstermektedir; ne var ki aralarında farklılıklar bulunmaktadır. Bir meslek, bazen bir geçici iş-uğraşı, ya da şu anda yapılan iş (occupation) olarak algılanır, oysa kariyer, kişinin mesleğine uzun vadeli bir adanmışlığıdır. Bu doğrultuda genel olarak öğretmenlik kavramı için "meslek" terimi kullanılır; ancak kişinin öğretmen olma kararı ve bağlılığı onun kariyeri olarak adlandırılır. Bu çerçevede öğretmenlik fikrinin kendisi- varlığı, öğretmenliği bir meslek ya da iş haline getirir; buna karşın birini öğretmenlik pozisyonuna getirdiğinizde bu bir kariyer haline gelir ( Best Accredited colleges, uk.). Avustralya Meslekler Konseyi, bir mesleği şu şekilde tanımlar: Meslek, etik standartlara bağlı, yüksek düzeyde araştırma, eğitim ve öğretimden elde edilen ve yaygın olarak tanınan bir öğrenme gövdesi ya da setidir. Meslek mensubu (professional) bu gövde ya da setin gerektirdiği özel bilgi ve becerilere sahip, toplum tarafından kabul edilen ve mesleğin etik standartlarına bağlı disiplinli bir grubun üyesidir; ondan bu bilgiyi uygulamaya koyması ve bu becerileri başkalarının yararına kullanması beklenir. Her mesleğin faaliyetlerini, kendi etik kurallarına-kodlarına göre yönetmesi, bir mesleğin doğasında vardır. Bu tür kodlar, kişisel ahlaki yükümlülüklerin ötesinde davranmayı ve uygulamayı gerektirir; kamuya sunulan hizmetler ve profesyonel meslektaşlarla ilişkiler konusunda yüksek davranış standartlarını talep eder (Avustralya Meslekler Konseyi, 2003).
Kariyerin aslında iki tanımından söz edilebilir: Bir tanıma göre kariyer kelimesi, genellikle bir mesleğe atıfta bulunmak için kullanılır; yapılacakları tanımlar ve kapsamlı eğitim ve öğretimi gerektirir. Bu doğrultuda kariyer, doktor, avukat, öğretmen, marangoz, veteriner vb. olarak çalışmak anlamına gelir. Kariyerin diğer tanımı ise meslekte çalışma yılları boyunca yapılan ilerleme ve eylemleri ifade eder; sahip olunan farklı işler, kazanılan unvanlar ve uzun bir süre boyunca tamamlanan çalışmaları içerir. Görülen o ki bu bağlamda kariyer, seçimi, mesleği ve ilerlemenin getirileri dahil olmak üzere her şeyi içermektedir (Indeed Editorial Team, 2020).
Kariyer, bireyin yaşam boyu öğrenme, çalışma, kapsamlı eğitim ve yeni beceriler kazanması yolculuğu olarak görülebilir. Oxford İngilizce Sözlüğü, "kariyer" kelimesini, bir kişinin "yaşam (ya da yaşamın belirli bir bölümü) boyunca izlediği yol ya da ilerleme" olarak tanımlar. Bir kariyerin ne anlama geldiğini anlamak için ayrıca iş (work) ve kariyer arasındaki farkı anlamak esastır. İş, üstlendiğiniz ve gerçekleştirdiğiniz belirli görevler için ödeme aldığınız bir iş etkinliğidir. Bir iş, tam zamanlı veya yarı zamanlı, hatta kısa süreli olabilir. Bu iş rolüyle bağlantılı özel beceriler öğrenmeniz gerekebilir; ancak tüm işler özel eğitim gerektirmez. Örneğin, bir okulun bahçe düzenlemesi için bir bahçıvanla anlaşması bir iştir. Okul ve bahçivan bu iş için gerekli tamamlama süresi ve ücreti konusunda anlaşırlar, proje bittiğinde iş sona erer. Ancak, bir kariyer tüm hayatınız boyunca sürer; birbirleriyle ilişkili olsun ya da olmasın, seçilen sektörde yapılan ve kariyeriniz boyunca sürdürülen tüm işlerden oluşur (Yashodhra, 2021).
Meslek hizmet odaklıdır; asıl amaç hizmet olduğu için meslek insanı ücret alsa da, bilgi verme-sağlama adına insanları sömürmez. Öte yandan, kariyer büyüme odaklıdır, insanlar kariyerlerinde mükemmelleşmek, daha iyi ücret almak ve iyi bir pozisyon almak için fırsatlar ararlar. Her mesleğin, düzenleyici kurum tarafından çerçevelenen bazı yönergeleri veya davranış kodları-kuralları vardır. Öte yandan, bir kariyer için tanımlanmış bir kurallar dizisi yoktur, yani bir kişi kariyerini seçmekte ve onu sürdürmekte özgürdür (Surbhi, 2018).
Bu tartışma ve tanımlardan şu sonuca gidilebilir: Literatürde meslek ve kariyer çoğu kere eş anlamlı kullanılmakta; ancak aralarında farklılıklar bulunmaktadır. Meslek, bir kişinin hayatını devem ettirmek üzere para kazanmasını, belli düzeyde bilgi , beceri ve tutumu kazanması için gerekli eğitim ve yetiştirme deneyimine sahip olmasını gerektiren bir uğraşıdır. Öte yandan kariyer kişinin hayat boyu üstlendiği bir uğraşıdır. Kariyer görülen o ki kişinin sahip olduğu meslek içinde sürekli gelişmesini, unvan ya da düzey elde etmesini ifade eder. Meslek insanı hayatının belli bir döneminde meslekten ayrılabilirken kariyer onun mesleğini hayat boyu sürdürmesidir. Görüldüğü üzere kariyer mesleği de içeren hayat boyu bir adanma, bir uğraşıdır. Ayrıca meslek daha ziyade bir hizmet olarak görülürken kariyer daha ziyade kazanç peşinde koşulan, daha fazla unvan kazanma adına bir uğraşı olarak görülebilir. Bu tanımlardan hareketle öğretmenliğin, bağlama bağlı olarak, bir kariyer veya meslek olarak kabul edilebileceği görülmektedir. Şöyle bir örnek bu farkı gösterebilir: 20 yıllık meslek hayatı olan bir öğretmeni düşünelim. Bu öğretmen öğretmenliğinin ilk 10 yılında kamu hizmeti anlayışıyla canla başla çalışıyor; ancak öğretmenliğin kendisine gerekli refah seviyesini sağlamadığını görünce öğretmenlikten ayrılıyor öğretmenlikle ilgili bir alanda dershane işletiyor. Bu örnekte onun öğretmenliğinin ilk beş yılı meslek iken kalan 10 yılı kariyerdir.
Aday Öğretmenlik ve Öğretmenlik Kariyer Basamakları Yönetmeliğinin 12. Maddesinin öğretmenliği, geleneksel Türkiye uygulamaları (meslek olarak görülmesi) hilafına daha ziyade bir kariyer olarak gördüğü anlaşılmaktadır. İlgili maddeler aşağıda verilmiştir:
|
MADDE 12- (1) Uzman öğretmen unvanı için yapılacak yazılı sınava başvuruda bulunacak öğretmenlerde; · Yazılı sınav başvuru tarihinin son günü itibarıyla aday öğretmenlik dâhil öğretmenlikte en az on yıl hizmeti bulunmak, · Öğretmen olarak görev yapıyor olmak, · Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmamak, · Öğretmenlerin mesleki gelişimlerine yönelik hazırlanan en az 180 saatlik Uzman Öğretmenlik Eğitim Programını tamamlamış olmak, · Uzman Öğretmenlik Mesleki Gelişim Çalışmalarını tamamlamış olmak, şartları aranır. Başöğretmen unvanı için yapılacak yazılı sınava başvuruda bulunacak uzman öğretmenlerde; · Yazılı sınav başvuru tarihinin son günü itibarıyla uzman öğretmenlikte en az on yıl hizmeti bulunmak, · Uzman öğretmen olarak görev yapıyor olmak, · Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası bulunmamak, · Uzman öğretmenlerin mesleki gelişimlerine yönelik hazırlanan en az 240 saatlik Başöğretmenlik Eğitim Programını tamamlamış olmak, · Başöğretmenlik Mesleki Gelişim Çalışmalarını tamamlamış olmak, şartları aranır.
Zira Kanunda öngörülen uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik, bu yargıya yol açmaktadır. Geleneksel uygulamada öğretmenlik 1739 sayılı Milli Eğitim Kanunu gereği bir meslek olarak kabul görmüş ve uygulanmıştır. Bu anlayış ve uygulamada mesleği icra eden öğretmen bir uzmandır. Öğretmen, stajyerliğinin onanmasından başlayarak emekliliğine dek öğretmendir, bir başka unvanla anılmaz. Öte yandan 7354 sayılı Kanun öğretmenlikte uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik gibi iki unvan ya da pozisyon öngörmektedir. Oysa öğretmen zaten uzmandır, eğitimin bir dalında bir alanda uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla uzmanın uzmanlığı gibi bir anlama yol açabilir ki ne denli mantıklı olduğu tartışılır. Ayrıca şu sorular Öğretmenliğin kendi içinde böylesi bir ayırım, öğretmenler arasında ast- üst ilişkisi yaratmaz mı? Bu doğrultuda en basitinden görece uzmanlık deneyimine ulaşmamış bir öğretmenin bir uzman öğretmenle ya da bir baş öğretmenle ilişkisi ast-üst ilişkisi niteliğinde midir? Uzman ya da baş öğretmen diğer öğretmenlere emir ve talimat verme yetkisine sahip mi? Kısaca öğretmenler arası çalışma barışı bozulmaz mı? Peki neden böyle bir ayırıma gidildi; öğretmenlik mesleği içinde böylesi pozisyon ya da unvanlar oluşturuldu? Görünen o ki bu pozisyonlar, öğretmenlik mesleğine çekicilik kazandırmak, kıdemli ve başarılı öğretmenleri motive etmek, onları sistemde tutmak amacıyla ihdas edilmiştir. Niyet güzel de böylesi iki pozisyon ya da unvanın ihdasının, arzulanan niyet ya da hedefle uygunluk göstermediği hatta ters düştüğü anlaşılmaktadır. Burada iki çözüm akla gelebilir: İlki yasa çıktığı için artık söz konusu olamaz; yine de belirtmekte yarar gördüm. Bu çözüm çok öz olarak şöyle belirtilebilir: Öğretmenlik mesleği içinde böylesi iki pozisyon ya da unvan ihdas etmek yerine belli bir kıdeme ulaşmış ve başarısını kanıtlamış öğretmenlerin katsayı ve göstergelerinin yükseltilmesi. Bu yol, öğretmenler arasında bir sorun yaratmaz, çalışma barışını bozmaz. İkinci çözüm, yasa çıktığı, meslekte defakto bu pozisyon ya da unvanlar oluşturulduğu için uygun görülebilir. O da; uzman ve baş öğretmenlerin “öğretmen liderler” olarak çalışmalarını sürdürmeleridir. Literatüre göre öğretmen liderler resmi olarak ya da resmi olmayan şekilde, diğer bir deyişle formel yetki verilerek ya da verilmeyerek liderlik işlevinde bulunabilirler (Pounder, 2006; Leithwood ve Jantzi, 1997, in Balcı, 2019). Bu kapsamda uzman öğretmen ya da başöğretmenlerin öğretmenlik görevi yükü azaltılarak yeni öğretmen adaylarına mentorluk yapmaları, araştırma ekipleri oluşturarak araştırma yapmaları, öğretmenlere ve yönetime danışmanlık yapmaları, belli çalışma komisyonlarını yürütmeleri, okul geliştirme etkinliklerinde yer almaları sağlanabilir. Yararalanılan Kaynaklar
Avustralya Meslekler Konseyi (2003).https://www.professions.org.au/what-is-a-professional/ Balcı, A. (2019). Teacher Leadership as a Teacher Career Path. T. Fidan (Ed.). Vocational Identity and Career Construction in Education. (216-237). US: IGI Global. Best Accredited colleges (uk.) Is teaching a career. https://bestaccreditedcolleges.org/articles/careers-and-education/is-teaching-a-career-or-a-profession.html Indeed Editorial Team ( 2020). What is a Career? Definition, Paths and Examples, Updated December 28, 2020 | Published December Published December 12, 2019https://www.indeed.com/career-advice/career-development/what is a career? Leithwood, K., & Jantzi, D. (1997). Explaining variations in teachers’ perceptions of principals’ leadership. Journal of Educational Leadership, 35(4), 312–331.
Pounder, J. S. (2006). Transformational classroom leadership. Educational Management Administration & Leadership, 34(4), 533. Surbhi, S. ( 2018). Difference Between Profession and Career. Last update. https://keydifferences.com/difference-between-profession-and-career.html Yashodhra, A. (2021). What Is A Career? - A Complete Guide. Career, 360. | Updated on Jul 2, 2021 - 10:39 a.m. IST. https://www.careers360.com/careers/articles/what-is-a-career-counar
Balcı, A. (2019). Teacher Leadership as a Teacher Career Path. T. Fidan (Ed.). Vocational Identity and Career Construction in Education. (216-237). US: IGI Global.
|
|
|
[1] Meslek ilgili kavramlar arası benzerlik ve farklılıklar için bkz. Balcı, A. (2021). Professionalization of school management. International Journal of Leadership Studies: Theory and Practice, 4(2), 62-78. doi: 10.52848/ijls.880112
Yorumlar
Yorum Gönder